छत्रपती शाहू महाराजांनी स्थापन केलेल्या ऐतिहासिक 'श्री जगद्गुरु चित्रदुर्ग मठ' (कोल्हापूर) वास्तूच्या दुरवस्थेबाबत आणि नियोजनाच्या अभावाबाबत तक्रार.

​महोदय/महोदया,
​मी भगतसिंह दिपसिंह नवणे, कोल्हापूर येथील रहिवासी असून, एक सामाजिक कार्यकर्ता म्हणून या पत्राद्वारे एका गंभीर विषयाकडे आपले लक्ष वेधू इच्छितो.
​छत्रपती शाहू महाराजांनी शिक्षण प्रसारासाठी आणि बहुजन समाजातील मुलांच्या सोयीसाठी कोल्हापुरात अनेक वसतिगृहांची स्थापना केली. त्यापैकीच एक म्हणजे १९०३ मध्ये स्थापन झालेला 'श्री जगद्गुरु चित्रदुर्ग मठ'. आज १२३ वर्षांचा ऐतिहासिक वारसा लाभलेली ही वास्तू अत्यंत दुरवस्थेत आहे. गेल्या १७ महिन्यांपासून मी स्वतः या ठिकाणी राहत असल्याने, येथील विदारक वास्तव मी प्रत्यक्ष अनुभवत आहे.
​या मठाबाबतच्या माझ्या काही प्रमुख तक्रारी खालीलप्रमाणे आहेत:
​१. स्वच्छता आणि शिस्तीचा अभाव: या मठाचा वापर फक्त धार्मिक किंवा इतर कार्यक्रमांसाठी केला जातो, मात्र मठाच्या परिसराच्या स्वच्छतेकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते. पर्यटकांकडून किंवा बाहेरील लोकांनकडून मठाच्या स्वच्छतागृहांचा गैरवापर केला जातो. विशेषतः, विद्यार्थी राहत असलेल्या वसतिगृहाच्या स्वच्छतागृहांचा वापर बाहेरील महिला पर्यटकांकडून केला जाणे, ही बाब अतिशय गंभीर आणि शिस्तहीन आहे.
​२. वास्तूची दुरवस्था: मठाचे व्यवस्थापन केवळ सोयी-सुविधा (उदा. लायब्ररी दिली आहे तसेच पाण्याचा गंज दिला आहे) पुरवल्याचा दावा करते, परंतु मूळ वास्तूची जपणूक करण्याकडे त्यांचे दुर्लक्ष आहे. स्वच्छतागृहांचे दरवाजे तुटलेले आहेत, तळघरात कचरा साचलेला आहे, परिसरात घाण पसरलेली आहे आणि ऐतिहासिक वास्तूच्या भिंती धुळीने माखलेल्या आहेत. केवळ कार्यक्रम घेणे म्हणजे विकास नव्हे; ऐतिहासिक वास्तूची जपणूक करणे हीच खरी जबाबदारी आहे.
​३. व्यवस्थापनाची उदासीनता: या विषयावर मी वारंवार आवाज उठवूनही, मठाच्या व्यवस्थापनाकडून कोणताही सकारात्मक प्रतिसाद मिळालेला नाही. शाहू महाराजांनी दिलेल्या या वारशाचे सुशोभीकरण आणि जपणूक करण्याऐवजी, येथील गैरव्यवस्थापनामुळे या वास्तूचे पावित्र्य धोक्यात आले आहे.
​आमच्या राजे-महाराजांनी स्थापन केलेल्या ऐतिहासिक वास्तूंचे जतन आणि सुशोभीकरण करणे ही आपल्या सर्वांची नैतिक जबाबदारी आहे. कोल्हापुरातील लिंगायत समाजाची मोठी संघटना असूनही या विषयाकडे होत असलेले दुर्लक्ष दुर्दैवी आहे.
​तरी, लोकराज्य जनता पार्टीने या प्रकरणाची तातडीने दखल घ्यावी आणि संबंधित व्यवस्थापनाला या ऐतिहासिक वास्तूच्या दुरुस्तीसाठी, स्वच्छतेसाठी आणि सुरक्षेसाठी कठोर पावले उचलण्याचे निर्देश द्यावेत, ही नम्र विनंती.
​आपला नम्र,
​भगतसिंह दिपसिंह नवणे
सामाजिक कार्यकर्ता, कोल्हापूर